Скопје влегува во најризичните 90 дена од годината

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

Скопје влегува во најризичните 90 дена од годината

08 декември 2025

• од Станча Јаќимовски

Скопје повторно се подготвува да ги помине трите најтешки месеци од годината – периодот кога загадувањето на воздухот станува не само еколошки, туку и сериозен здравствен и општествен проблем. Секоја зима градот ја повторува истата реалност: загадувањето не е само бројка на апликациите, туку прашање за здравјето на граѓаните и иднината на генерациите што растат во овој смог.

Зимата – огледало на системските слабости

Во наредните 90 дена Скопје ќе живее под „куполата“ од студ, густ воздух и чад – комбинација што ја претвора котлината во една од најзагадените урбани зони во Европа. Падот на температурите ги активира печките и шпоретите, а отсуството на ветер го запечатува воздухот што го дишеме.

Градот токму во овој период го губи единствениот природен сојузник: циркулацијата на воздухот. Кога ладниот слој ќе се спушти над котлината, загадувањето не се распрскува – останува со нас. Во домовите, училиштата, болниците, наутро додека чекориме кон работа.

Овие три месеци не се критични затоа што се најстудени, туку затоа што го разголуваат најголемиот системски проблем: секоја година реагираме како да сме изненадени од нешто што одамна ни е познато.

Алaрмантни бројки, привремени мерки

Во овој период концентрациите на PM10 и PM2.5 редовно ги поместуваат границите на дозволеното. На мапите се појавуваат црвени точки, апликациите испраќаат предупредувања, а институциите повторуваат „привремени мерки“ кои ретко прераснуваат во долгорочни решенија.

Скопје ја надминува дозволената граница за PM10 и PM2.5 повеќе од 100 дена годишно, а и во 2024 остана на листата на 10 најзагадени градови во светот. Просечната годишна концентрација на PM2.5 изнесува 40–50 μg/m³ – неколкукратно над препорачаните стандарди за здравје.

Главни извори на загадувањето се:

индивидуално греење со дрва и нискоквалитетни горива
сообраќај и застарени возила
индустриски капацитети
урбан прав
слаб природен проток на воздух заради географската положба

Децата – најранливите жртви на загадениот воздух

Најновите истражувања на УНИЦЕФ за Европа и Централна Азија носат вознемирувачки податоци: во Северна Македонија секоја деветта смртност кај бебиња до една година возраст е директно поврзана со загадувањето на воздухот.

Бебињата и малите деца се најмногу изложени затоа што нивните органи сè уште се развиваат, а ситните честички PM10 и PM2.5 полесно навлегуваат во нивниот респираторен систем.

Според извештајот „Почетоци без здив“, изложеноста на загаден воздух уште од бременоста може да предизвика структурни промени на белите дробови, поголем ризик од пневмонија, астма, инфекции, па дури и нарушувања во когнитивниот развој и успехот во училиште. Загадувањето на воздухот одзема повеќе здрави години живот отколку екстремните температури, контаминираната вода или слабиот санитарен систем.

УНИЦЕФ апелира државите, вклучително и Северна Македонија, да вложуваат во чиста енергија, енергетска ефикасност и системски мерки за заштита на трудници и деца – најранливите групи во секое општество.

Загадувањето не е случајност, туку последица на политики

Зимата не е виновник – таа само го прави видливо она што со години се игнорира. Загадувањето е резултат на неефикасни политики, застарени енергетски системи, неусогласени регулативи и недостаток на грижа за најранливите категории граѓани.

Секоја година го започнуваме сезонскиот смог со исти аларми и ја завршуваме со истата заборавеност. Проблемот не исчезнува сам, ниту пак е резултат на „лошо време“ – тој е производ на избори и приоритети.

Решенија има – но мора да станат итни

Чистата енергија, ефикасните системи за греење, јавниот превоз, урбаното зеленило и контролата на емисиите се реални и достапни решенија. Но тие мора да се третираат како приоритет, а не како сезонска тема што се активира само во декември и се заборава во март.

Загадувањето трае само три месеци.
Но неговите последици траат цел живот.