Фрчкоски: Образовното право на Албанците не смее да стане политичка колатерала

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

Фрчкоски: Образовното право на Албанците не смее да стане политичка колатерала

13 февруари 2026

• од Станча Јаќимовски

Прашањето за можноста правосудниот испит да се полага на албански јазик повторно ја отвори дебатата за употребата на јазиците во правниот систем. Според проф. д-р Љубомир Фрчкоски, долгогодишен професор на Правен факултет „Јустинијан Први“ при Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, дебатата во суштина не треба да се политизира, туку да се разгледува од аспект на уставното право и принципот на недискриминација.

Политизација на образовно прашање

Фрчкоски оценува дека отворањето на можноста правосудниот испит да се полага на албански јазик добива непотребни политички димензии. Наместо да се третира како прашање поврзано со образовниот процес, темата се претвора во линија на политички судир околу широчината на употребата на албанскиот јазик наспроти официјалната употреба на македонскиот јазик.

Според него, ваквиот пристап создава ризик од дополнително заострување на односите, иако станува збор за прашање што има јасна правна логика.

Правосудниот испит како дел од образованието

Клучниот аргумент на Фрчкоски е дека правосудниот испит е директно поврзан со претходното правничко образование на кандидатите, а не со нивното идно вработување. Тој претставува завршен сегмент од образовниот процес во областа на кривичното, граѓанското и другите правни дисциплини.

Доколку студентите четири години студирале на албански јазик, логично е – вели Фрчкоски – да им се овозможи и правосудниот испит да го полагаат на истиот јазик. Во спротивно, тие би биле ставени во понеповолна положба во однос на студентите кои студирале на македонски јазик. Таквата ситуација би претставувала дискриминација.

Неуставност и дискриминација

Одземањето на можноста правосудниот испит да се полага на јазикот на кој кандидатот се образувал, според Фрчкоски, претставува дискриминаторска и неуставна категорија. Тој нагласува дека правото на полагање правосуден испит е де факто приватно право на студентите, поврзано со завршувањето на нивното образование.

Аргументот дека судските постапки се водат на македонски јазик, според него, не е релевантен во оваа дебата. Државата не гарантира вработување во судството на кандидатите што го положиле испитот, па затоа не може однапред да се условува јазикот на испитот со евентуалната идна работа.

Разграничување од судските постапки

Фрчкоски прави јасна дистинкција меѓу судските постапки и полагањето на правосудниот испит. Дури и ако судските постапки претежно се водат на македонски јазик, тоа не значи дека испитот мора да биде исклучиво на македонски. Во судска постапка странките имаат право да зборуваат на свој јазик со обезбеден преведувач, што покажува дека правниот систем веќе препознава јазична разновидност.

Оттука, поврзувањето на мислењата за двојазичноста на судските постапки со прашањето за јазикот на правосудниот испит е, според него, правно неосновано.

Законот треба да се измени

Фрчкоски смета дека законското решение кое би го ограничило полагањето на правосудниот испит само на македонски јазик треба да се повлече и измени. Според него, треба да се овозможи испитот да се полага и на јазикот на заедницата што сочинува најмалку 20% од населението во државата.

Стравувањата дека ваквата одлука би предизвикала „лавина“ барања и за други испити во јавната администрација ги оценува како неосновани. Тој прави разлика меѓу правосудниот испит, кој е поврзан со образованието, и испитите за државна администрација, кои се директно врзани со конкретно работно место и службена употреба на јазикот.

Образованието не смее да биде политичка жртва

Во суштина, пораката на Фрчкоски е дека прашањето за јазикот на правосудниот испит треба да се третира како образовно и уставно право, а не како инструмент за политички пресметки. Ограничувањето на ова право би значело нееднаквост меѓу студентите и би ја нарушило основната логика на правниот систем – еднаков пристап до образование и професионален развој.