Артин Спахију: Албанскиот јазик во Северна Македонија – меѓу стекнатото право и ризикот од губење

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

Артин Спахију: Албанскиот јазик во Северна Македонија – меѓу стекнатото право и ризикот од губење

14 април 2026

• од Станча Јаќимовски

Благодарение на студентите кои по неколку децении се кренаа на протест за едно природно и уставно право, сфативме многу работи кои во реалноста – некогаш од желба да не ги видиме, а некогаш од интерес – сме ги премолчувале. Прашањето за албанскиот јазик во Северна Македонија останува една од најчувствителните и најполитизираните теми, дури и повеќе од две децении по Охридскиот договор.

Иако овој договор ги постави темелите на еднаквоста, патот до неговата реална имплементација беше долг, тежок и често деформиран од политички интереси. Беа потребни цели 17 години за да се донесе понапреден Закон за употреба на јазиците, кој во својата суштина го подигна албанскиот јазик на официјално ниво.

Политички компромиси и правна несигурност

Сепак, начинот на кој беше формулиран законот – избегнувајќи го директното именување „албански јазик“ и користејќи го терминот „јазик што го зборуваат над 20% од населението“ – јасно докажува дека се работи за политички компромис. Како народ кој сочинува над 30% од населението во Северна Македонија, нашиот јазик е службен и тоа никој не треба да го негира.

Еден од најспорните моменти останува испраќањето на законот на разгледување до Венецијанската комисија во 2019 година. Иако ова може да се оправда како стандардна практика, последиците беа видливи: критичките сугестии на оваа институција беа искористени од македонските националистички кругови за оспорување на законот пред Уставниот суд.

Ова го доведе албанскиот јазик во повторна правна несигурност. Тука се поставува суштинското прашање:

Зошто беше дозволен таков чекор од страна на албанските претставници во тогашната влада (2017-2020)?
Дали беше тоа недостиг на стратешка визија или наметнат компромис?

Јазикот како инструмент за политички поени

Денес ситуацијата е уште попроблематична. Прашањето за јазикот се претвори во чист политички инструмент. ДУИ, која со години беше на власт и не успеа целосно да го спроведе законот, денес го брани од опозиција. Од друга страна, ВЛЕН, како дел од актуелната власт, често го релативизира или молчи пред предизвиците со кои се соочува статусот на албанскиот јазик, одејќи дотаму што дури и го негираат постоењето на самиот закон.

Овој дуализам не само што ја слабее позицијата на Албанците, туку создава и опасна перцепција: дека албанскиот јазик не е недвосмислено право, туку прашање што може да се користи за дневнополитички поени.

Ризикот доаѓа одвнатре

Ризикот е реален. Можните одлуки на Уставниот суд би можеле да ограничат важни елементи од употребата на албанскиот јазик, враќајќи го процесот наназад. Но, најголемиот ризик не доаѓа само однадвор – тој доаѓа одвнатре, од недостигот на единство и политичка одговорност кај албанскиот фактор.

Наместо партиски судири, потребен е заеднички и јасен став: Албанскиот јазик е официјален јазик и така мора да се третира без никакви двосмислености.

Време е за одговорност

Времето бара одговорност:

ДУИ мора да има храброст да ги признае пропустите од минатото, особено за неспроведувањето на јазикот во процесите како што се правосудните испити (актуелна тема), имајќи предвид дека имаа пет министри за правда.
Актуелните претставници во власта мора да покажат достоинство и да постават јасни граници против секој обид за релативизација на јазикот, дистанцирајќи се од политиките на Мицкоски кои го загрозуваат овој статус.

На крајот, ова не е партиско прашање. Ова е прашање на идентитет, достоинство и наша иднина како нација. Историјата не им простува на оние кои во клучните моменти избираат молк, деструктивност и политички калкулации наместо стоички став за националните прашања.