Анализа од институт во Тел Авив: Иран под силен притисок, САД пред тешки одлуки

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

СВЕТ

Анализа од институт во Тел Авив: Иран под силен притисок, САД пред тешки одлуки

19 јануари 2026

• од Гоце Кически

По три недели масовни немири низ Иран, во кои загинаа илјадници луѓе и беа уапсени уште илјадници, американската администрација се соочува со сериозни одлуки. Повод за ова се јавните закани на претседателот Трамп кон властите во Техеран. Тој порача дека САД ќе им помогнат на демонстрантите доколку режимот продолжи со смртоносно насилство, а подоцна најави дека „помошта е на пат“, повикувајќи ги луѓето да ги документираат одговорните за репресијата.

Ова го наведува во својата анализа Институтот за национални безбедносни студии од Универзитетот во Тел Авив. Документот ги разгледува можните чекори на САД, реакциите на Иран и последиците за регионот, особено за Израел.

Најслаб момент за иранскиот режим

Според анализата, немирите го погодија иранскиот режим во момент на голема слабост. Економијата е во тешка состојба: иранската валута нагло ја изгуби вредноста, инфлацијата е висока, куповната моќ на граѓаните опаѓа, а невработеноста и трошоците за живот растат. Дополнително, државата тешко обезбедува основни услуги поради недостиг на енергија и вода.

Протестите почнаа меѓу трговците во Техеран кон крајот на декември, а потоа се проширија во сите триесет и една покраина. Ова е најсериозен внатрешен предизвик за режимот од основањето на Исламската Република.

Судир со Трамп и закана од интервенција

Иран истовремено се соочува и со директен притисок од претседателот Трамп, кој и во минатото покажа подготвеност за воена акција. Во анализата се потсетува на убиството на командантот на елитните сили на иранската гарда за време на неговиот прв мандат, како и на американските напади врз нуклеарни објекти минатата година.

Трамп лично ја отвори можноста за директно мешање на САД во внатрешните случувања во Иран. Неговите пораки, заедно со поддршката од влијателни републикански политичари, создадоа впечаток дека Вашингтон навистина би можел да дејствува. Како дополнителен притисок, САД воведоа царини за држави што тргуваат со Иран и ги замрзнаа планираните преговори меѓу двете земји.

Ограничени опции за Техеран

Иранскиот режим, соочен со можен американски напад, има малку и ризични опции. Меѓу нив се напади врз американски бази во регионот, напади врз Израел или затворање на Ормускиот Теснец, преку кој минува значаен дел од светската трговија со нафта и природен гас. Секоја од овие опции носи опасност од уште посилен одговор и поголема закана за опстанокот на режимот.

Затоа властите се обидуваат што побрзо да ги задушат протестите, што доведе до исклучително високо ниво на насилство, илјадници жртви и десетици илјади апсења. Поради исклучувањето на интернетот, точните бројки тешко се утврдуваат.

Паралелно, Техеран се обидува и со дипломатија. Иранскиот министер за надворешни работи испратил порака до американскиот претставник за Блискиот Исток со предлог за обновување на разговорите за нуклеарната програма, кои беа прекинати минатата година.

Можни потези на САД

Анализата наведува неколку сценарија за американска акција. Едно е симболичен удар, ограничен по обем, со цел да се покаже сериозност без поширока војна. Друго сценарио е напад насочен директно кон силите што ја спроведуваат репресијата, како елитната гарда и паравоените структури. Трета можност се поинтензивни напади врз воени цели, како ракетниот арсенал, без директно уривање на режимот.

Колку подолго се одложува одлуката, толку повеќе САД може да ги засилат своите сили во регионот. Доколку протестите стивнат, Иран може да тврди дека го исполнил барањето на Трамп за намалување на насилството, што би му овозможило на американскиот претседател да се повлече без воена акција.

Како би реагирал Иран

Во случај на американски напад, Иран има неколку можни одговори. Тој би можел да удри по американски цели во Персискиот Залив, но тоа носи ризик од уште посилен одговор. Друга опција е напад врз Израел со ракети и беспилотни летала, што би довело до опасна ескалација. Затворањето на Ормускиот Теснец би имало глобални последици и се смета за последно средство. Четврта можност е дипломатски договор, кој би значел сериозни отстапки и промена на досегашниот курс на режимот.

Според Институтот, настаните покажуваат колку е слаб иранскиот режим и колку малку добри избори има. И покрај тоа, тој сè уште располага со средства да предизвика сериозни нарушувања и можеби да преживее, иако ослабен.

За Израел, препораката е да избегнува директно и јавно вмешување во кризата. Доколку дојде до преговори, секое олеснување на притисокот врз Иран, според анализата, треба да биде условено со запирање на збогатувањето ураниум и ограничување на ракетната програма.