Гладини: Албанскиот јазик е тест за вистинската еднаквост во државата

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

Гладини: Албанскиот јазик е тест за вистинската еднаквост во државата

08 април 2026

• од Станча Јаќимовски

Државата не се препознава по уставот што го прогласува, туку по вратите низ кои правото треба да стане реалност. Токму таму денес се мери Северна Македонија.

Протестот на албанските студенти во Скопје на 6 април 2026 година произлезе од едно едноставно барање: стручниот правосуден испит да може да се полага и на албански јазик.

Министерството за правда остана на ставот дека станува збор за „стручен испит, а не административна постапка“, додека премиерот Христијан Мицкоски изјави дека владата бара решение преку уставни експерти.

Албанските студенти не бараат привилегии. Не бараат намалување на стандардите. Не бранат симболична или декоративна идентичност.

Тие бараат државата јасно да каже – дали јазичната еднаквост важи и на влезот во правната професија, или запира пред него.

Затоа што таму каде што започнува професијата, државата не го открива само својот закон, туку и својот однос кон граѓанинот.

Државата се тестира токму таму каде што одлучува кој влегува. Сè друго може да остане церемонија.

Владата на Мицкоски не настапува со грубо негирање на албанскиот јазик. Не користи јазик на отворено исклучување.

Но влегува преку интерпретација, процедура, технички детали – преку ладната разлика меѓу општо право и специјален професионален испит.

Ова не ја прави поневина. Ја прави порафинирана.

Јавно прогласеното исклучување веднаш го активира алармот. Исклучувањето облечено во легалност се одолговлекува, изморува и товарот на доказ го префрла врз оштетениот.

Ова е модерниот начин на слабеење на правото – не преку негово бришење од текстот, туку преку негово замрзнување на влезот.

Првата одговорност паѓа врз премиерот Христијан Мицкоски.

Ако тој признава дека постои проблем, тогаш нема право да го администрира како чекање. Премиер кој знае дека има рана пред себе, но ја одложува одлуката, не ја смирува државата – туку ја тестира границата на трпение.

Втората одговорност е на Министерството за правда.

Во држава како Северна Македонија, јазикот не може да се третира како техничка периферија. Тој не е културен луксуз или церемонијален украс, туку дел од уставната рамнотежа.

Со сведување на прашањето на „професионален карактер“ на испитот, министерството се однесува како јазикот да е неутрална зона.

Не е.

Тоа е едно од местата каде државата покажува дали стои зад сопствените уставни ветувања.

Третата одговорност паѓа врз албанскиот политички партнер во власта.

Албанскиот фактор не се мери по бројот на функции што ги има, туку по способноста да го промени исходот токму таму каде заедницата се соочува со реалната држава.

Ако ова прашање не се реши, неговото учество во власта останува форма без суштина.

А формата, кога се допира до еднаквоста, е најсиромашната форма на моќ.

Сепак, треба да се признае дека дебатата не е целосно затворена.

Владата се повикува на природата на испитот и на потребата од активно познавање на македонскиот јазик. Нормативниот мост останува спорен.

Но тоа не го слабее барањето на студентите. Напротив – го прави уште потешко и поосновано.

Затоа што нивното прашање е суштинско: дали еднаквоста важи и кога ја допира сржта на правната професија, или само додека не ја вознемири?

Ова е прашање за сериозноста на државата.

Тука не се брани само името на еден јазик. Се брани реалниот пристап до кариера, институција и граѓанска самодоверба.

Кога млад човек чувствува дека неговиот јазик се почитува во церемонии, но се попречува таму каде што започнува вистинскиот живот, недовербата не се раѓа како идеологија.

Се раѓа како искуство.

А искуството на понижување е потешко од секој слоган – затоа што не мора да вика, доволно е да остане.

Затоа овој настан не треба да се чита како епизода.

Треба да се чита како тест на македонскиот модел.

Ако владата го реши јасно, брзо и без двосмисленост, тоа ќе биде силна проверка – но не и кршење.

Ако го одолговлекува, релативизира и остави да се исцрпи во интерпретации, тогаш влегува во поинаква логика – логика во која Албанците се повикани да прифатат дека нивната еднаквост постои, но вреди помалку кога ја допира сржта на државата.

Кога еден народ се остава да чека за еднаквост, државата не го губи само неговото доверба.

Се навикнува да живее без правда.

Ариан Галдини