Актуелно: Се подготвува ли нова Југославија? Како и кој го приближува Скопје кон „Српскиот свет“

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

Актуелно: Се подготвува ли нова Југославија? Како и кој го приближува Скопје кон „Српскиот свет“

16 декември 2025

• од Станча Јаќимовски

Додека поранешниот претседател на Северна Македонија, Стево Пендаровски, јавно ја отвори – до неодамна табу – темата за т.н. „Српски свет“, во позадина во земјата се одвиваат процеси кои се од клучно значење за тоа дали државата ќе успее да остане на својот проевропски курс.

До 2024 година Северна Македонија чекореше заедно со Албанија кон Европската унија, но двете земји беа раздвоени поради отсуството на напредок од страна на Скопје во однос на впишувањето на Бугарите во Уставот – обврска која не е исполнета повеќе од три години. Додека Албанија ги отвори сите кластери за членство во ЕУ, Северна Македонија сè повеќе се приближува кон Србија и сè подлабоко навлегува во доктрината на т.н. „Српски свет“.

Кои се фактите?

Лицето на ова приближување е вицепремиерот на Република Северна Македонија, Иван Стоилковиќ, од српско потекло, задолжен за меѓузаеднички односи и коалициски партнер на ВМРО-ДПМНЕ на Христијан Мицкоски. Во јавноста тој често се опишува како еден од „сивите кардинали“ во актуелната власт.

Стоилковиќ не ја крие својата активност во насока на продлабочување на односите со Белград. Доказ за тоа е и неодамна потпишаниот Меморандум за разбирање и соработка меѓу владите на Северна Македонија и Србија, како и бројните негови средби на високо ниво со српски државни претставници, кои започнаа веднаш по формирањето на владата на Мицкоски и продолжуваат со ист интензитет.

Меморандумот беше потпишан од Стоилковиќ и српската вицепремиерка и министерка за економија, Адријана Месаровиќ. Документот се претставува како чекор кон продлабочување на економските и стратешките врски – олеснување на трговијата, поедноставување на царинските процедури и отстранување на бариерите, во рамки на иницијативата „Отворен Балкан“. Сепак, оваа иницијатива не е официјално признаена од ЕУ како алтернатива на процесот на пристапување и постојат сериозни сомнежи дека може да се користи како геополитички инструмент.

За споредба, меѓу Бугарија и Северна Македонија постои Договор за пријателство, добрососедство и соработка од 2017 година, кој во практика не се спроведува, а во одредени периоди дури се најавуваше и негово раскинување. Дополнителен документ е Протоколот од 2022 година, дел од т.н. „француски предлог“, со кој Бугарија го тргна ветото во замена за уставни гаранции за правата на Бугарите – прашање кое сè уште е предмет на постапка пред Уставниот суд во Скопје.

Просрпските активности на Стоилковиќ

Според информациите објавени на официјалната страница на Министерството за меѓузаеднички односи, од октомври 2024 година наваму, активностите на Стоилковиќ се речиси исклучиво фокусирани на односите со Србија. Прашањата поврзани со Албанците, Ромите, Власите се маргинално присутни, додека Бугарите речиси и не се спомнуваат.

Во овој период Стоилковиќ најмалку трипати се сретнал со српскиот претседател Александар Вучиќ – меѓу другото и на саемот „Wine Vision – Open Balkans“ во Белград, како и на прием организиран за младите учесници во камповите „Србија те повикува“. Остварил повеќе средби и со српски премиери и вицепремиери, вклучително и со Адријана Месаровиќ, со која има клучна улога во потпишувањето на споменатиот меморандум.

Дополнително, тој беше иницијатор и учесник во отворањето на српскиот конзулат во Куманово, чија официјална цел е унапредување на соработката во културата, образованието, економијата и туризмот.

Зошто Северна Македонија може да биде првата цел?

Референдумот за независност од 8 септември 1991 година, иако поддржан од мнозинството граѓани, содржеше формулација која остави отворена врата за сојуз со „суверените држави на Југославија“. Токму ова денес повторно се споменува во контекст на прашањето дали Северна Македонија може да биде првата цел на концептот „Српски свет“.

„Српски свет“, „Голема Србија“ или нова Југославија?

Концептот „Српски свет“ често се смета за современо преименување на идејата за „Голема Србија“ – обединување на сите Срби во една држава, што би опфатило делови од Хрватска, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Северна Македонија и Косово. Во сите овие земји во последните години се забележуваат дестабилизирачки процеси и политички тензии.

Иако обновување на Југославија во нејзината поранешна форма е малку веројатно поради членството на голем дел од балканските држави во НАТО и ЕУ, „Српскиот свет“ сè почесто се гледа како нејзина современа и пофлексибилна замена – со сериозни импликации за регионалната стабилност и европската иднина на Северна Македонија.

Извор: actualno.com