Историчарот Дервиши: Албанците, Власите и Бугарите биле носители на Илинденското востание

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

Историчарот Дервиши: Албанците, Власите и Бугарите биле носители на Илинденското востание

02 август 2025

• од Станча Јаќимовски

Во последно време, голем интерес и реакции предизвика статијата на албанската информативна агенција „Илирија-ИНА“, објавена токму на 2 август, најголемиот македонски празник Илинден. Статијата ја отвора темата за учеството на различни етнички заедници во Илинденското востание од 1903 година, при што акцентот е ставен на улогата на Албанците, Власите и Бугарите – притоа негирајќи го присуството на Македонците во официјалните странски архивски документи од тој период.

Историчарот Неби Дервиши од Струга, повикувајќи се на обемна документација од истанбулските, скопските и софиските архиви, тврди дека Албанците, Власите и Бугарите биле главните актери во подготовката и спроведувањето на востанието, како и во формирањето на Крушевската Република. Тој истакнува дека „во ниту еден странски документ од тоа време не се споменуваат Македонци“, и дека улогата на Албанците во востанието е не само значајна, туку и суштинска за самиот чин на отпорот.

Податоците што ги наведува Дервиши се потврдени преку конкретни имиња, факти и архивски записи. Според него, Пјетер Гури бил командант на борбената единица, а Никола Болјари и Ѓорѓи Ќаче биле министри во привремената Влада на Крушевската Република – двајцата православни Албанци. Во составот на тогашното Големо собрание на Крушевската Република, од вкупно 60 делегати, дури 20 биле Албанци, 20 Власи и 20 Бугари. Тоа укажува на еднакво учество на повеќе етнички заедници, што според тврдењата на Дервиши, ја потврдува идејата за мултиетничка државна структура.

„Без Албанците, Илинденското востание немаше ни да се случи,“ категорично изјавува Дервиши. Тој потсетува дека улогата на Албанците не се сведувала само на борбениот аспект, туку тие биле активно вклучени и во политичките и управувачките тела, што ја одразува нивната реална тежина во востанието.

Овие ставови не се само лични гледишта на историчарот од Струга. Поддржани се со конкретни документи од австроунгарски, бугарски и османлиски извори од тоа време. Во нив се бележи присуството и придонесот на албански учесници во востанието, со што се фрла ново светло на интерпретацијата на Илинденскиот процес како исклучиво „македонски“.

Тврдењата во статијата на ИНА, иако провокативни, се поткрепени со докази и претставуваат повод за подлабока научна анализа и преиспитување на востанието како мултиетнички чин. Тоа не ја негира борбата на македонскиот народ, туку ја проширува историската слика со реално учество на повеќе заедници кои ја делеле истата судбина под Османлиското владеење.

Разоткривањето на улогата на Албанците, Власите и Бугарите во Илинденското востание не треба да се сфати како напад врз македонската историја, туку како проширување на контекстот и разбирање на востанието како дел од заедничка борба против османлиската власт. Тоа може да придонесе кон ново помирување и разбирање помеѓу народите кои некогаш заедно се бореле за слобода.