Македонското рударство во стагнација: Иловица останува најголемата неискористена можност за економски раст

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

Македонското рударство во стагнација: Иловица останува најголемата неискористена можност за економски раст

07 август 2026

• од Темелко Тошев

И покрај позитивните сигнали и растот во целокупното индустриско производство, македонскиот рударски сектор се соочува со сериозна стагнација. Додека државите од регионот, но и цела Европа, интензивно вложуваат во обезбедување на критични минерали, Македонија бележи пад во оваа клучна стопанска гранка.

Според најновите податоци на Државниот завод за статистика, индустриското производство во јуни 2026 година бележи раст од 6,5 отсто во однос на истиот месец минатата година. Но, паралелно со ова, секторот „Рударство и вадење камен“ забележал пад од 3,8 отсто.

Овој негативен тренд не е новитет. Тој континуирано трае и укажува на длабоки структурни предизвици во индустријата која историски била еден од главните двигатели на македонскиот извоз и регионалниот развој. Во моментов работат само четири металични рудници, кои постепено ги исцрпуваат своите постоечки резерви. Она што најмногу загрижува е фактот дека повеќе од четири децении во државата не е реализирана ниту една голема „гринфилд“ инвестиција во металичното рударство.

Иловица – милионски проект во застој

Како најзначаен и најголем најавен проект во овој сектор се издвојува рудникот за бакар „Иловица“. Со проценета почетна инвестиција од околу 340 милиони евра од страна на инвеститорот „Еуромакс Ресоурцес“, овој проект има капацитет да придонесе со околу 3 отсто кон годишниот бруто-домашен производ (БДП) и драстично да го зголеми македонскиот извоз.

Со измените на Тарифникот за концесиски надоместоци донесени во 2025 година, државните приходи од експлоатацијата на металичните суровини би биле значително повисоки од првично предвидените. И покрај огромниот економски потенцијал, проектот сè уште е во застој. Ова отвора сериозни прашања за конкурентноста на Македонија на меѓународниот пазар, особено во време кога глобалната економија се трка за обезбедување на суровини.

Експертите апелираат: Рударството носи високи плати и развој

Во стручната јавност сè погласно се дебатира дека современото рударство може и мора да се развива според највисоките светски еколошки стандарди, но никако не смеат да се игнорираат неговите економски придобивки.

Универзитетската професорка по геологија, Соња Лепиткова, неодамна посочи дека ваквите капитални инвестиции создаваат висока додадена вредност и отвораат врати за стручен кадар од различни области. „Тоа се скапи проекти од самиот почеток на инвестирање. Таму луѓето работат за големи плати. Таму ќе се примаат не само геолози и рудари, туку и машински инженери, информатичари, сообраќајни инженери, технолози, металурзи, електроинженери... Тоа ќе носи развој на вкупниот сегмент на еден простор, па и на целата држава“, потенцира Лепиткова.

Сличен став дели и професорот Горан Начевски, претседател на Здружението на металурзи. Тој нагласува дека придобивките далеку го надминуваат само рударскиот сектор. „Буџетот, како на државата, така и на локалната заедница ќе биде дополнет, ќе има нови вработувања. Покрај рударството и металургијата, ќе бидат вклучени и други сектори – транспортот, енергетиката, градежништвото и инфраструктурата“, објаснува Начевски.

Локален развој преку концесиски надоместоци

Економскиот инфузиски ефект најмногу би го почувствувале локалните самоуправи. Според законската регулатива, дури 78 отсто од средствата од концесиските надоместоци се слеваат директно во буџетите на општините каде што се реализира проектот. За општините Ново Село и Босилово, тоа би значело огромни дополнителни средства кои би можеле да се инвестираат во локална инфраструктура, нови училишта, здравствени установи и поддршка на земјоделството.

Во период кога Европската Унија ги третира критичните минерали како врвен стратешки ресурс за иднината, прашањето за македонското рударство прераснува во клучно економско-развојно прашање. Предизвикот пред кој е исправена државата е јасен: како да се искористи овој огромен минерален потенцијал за да се отвори нов инвестициски циклус кој ќе донесе долгорочен економски раст и повисок стандард за граѓаните.