Опасен преседан за новинарството: Софтверскиот план на владата за следење медиуми предизвикува загриженост

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

Опасен преседан за новинарството: Софтверскиот план на владата за следење медиуми предизвикува загриженост

27 март 2025

• од Гоце Кически

Најавата на Владата за тендер за развој на софтвер кој треба да ја оценува медиумската влијателност предизвикува сериозни сомнежи за потенцијалните последици врз новинарството и слободата на медиумите. Предложениот софтвер, кој треба да ги класифицира објавените вести како позитивни, негативни или неутрални, и да обезбедува податоци за медиумите и авторите, отвора прашања за надзор, субјективност и евентуален негативен ефект врз независното новинарство и слободата на говорот.

Инструмент за контрола?

Владата го претставува овој проект како алатка за корекција преку следење на реакциите на јавноста и усогласување на политиките со општествените потреби. Но, воведувањето на вештачка интелигенција за оценување на тонот на новинарската работа остава простор за злоупотреба. Кој ќе одлучува што е „негативно“ или „позитивно“? Оваа класификација по природа е субјективна и може да ја поткопа независноста на медиумите, особено во општество каде институциите се под силно влијание на власта.

Некои би рекле дека ова е чекор кон замолчување на несогласувањата и контролирање на наративот. Следењето на вестите заедно со имињата на авторите и платформите создава потенцијал за неприфатлива база на податоци за новинари и медиуми чиј тон или известување можеби нема да ѝ одговараат на власта.

Последици врз новинарството и јавната дебата

Овој софтверски проект претставува директна закана за новинарската мисија да ја држи власта одговорна. Новинарите би можеле да се чувствуваат принудени да се самоцензурираат, избегнувајќи критички содржини за да не бидат означени како „негативни“. На тој начин, истражувачкото новинарство—кое често се занимава со изнесување на непријатни вистини—би претрпело значителен удар.

Инсистирањето на Владата дека оваа алатка е наменета за „корекција на грешки“ звучи привлечно, но испраќа опасна порака до новинарите и уредниците. Тоа имплицира дека критичкото известување е грешка, наместо неопходна форма на надзор. Наместо да гради партнерство помеѓу медиумите и државата, оваа иницијатива може да создаде непријателска средина во која новинарите ќе бидат санкционирани не за неточност, туку за критичност.

Дали транспарентноста е вистинската цел?

Владата ја оправдува оваа иницијатива со јазик на транспарентност и јавен интерес. „Следењето на трендовите и јавниот дискурс помага да се предвидат предизвиците и да се усогласат пораките со очекувањата на засегнатите страни,“ се наведува во нивното објаснување. Сепак, нејасностите во тендерската документација—особено изоставувањето на буџетот и деталните механизми за заштита од злоупотреба—го поткопуваат овој аргумент.

Покрај тоа, следењето во реално време и аналитиката базирана на вештачка интелигенција отвораат значителни етички и приватносни дилеми. Вклучувањето на имињата на новинарите и медиумските платформи покренува прашања за надзор и злоупотреба. Дали овие податоци ќе бидат достапни за трети страни? Кој ќе ја надгледува точноста и користењето на таквата информација?

Новинарството како јавен коректор, а не алатка на Владата

Во суштина, новинарството постои за да му служи на јавниот интерес, а не на владините наративи. Секоја иницијатива која има цел да ја класифицира или контролира медиумската порака, дури и ако е претставена како добронамерна, мора да се испита критички за нејзиното влијание врз слободата на медиумите.

Наместо да вложува во систем кој ризикува да го задуши несогласувањето и слободата на изразување, Владата треба да се фокусира на создавање средина во која новинарството може да опстои независно. Поддржување на медиумската писменост, обезбедување пристап до јавни информации и иницирање дијалог со медиумските претставници се далеку поконструктивни решенија.

Иако Владата го претставува овој проект како чекор напред во развојот на политиките, тој носи ризици кои може да имаат застрашувачки ефект врз новинарството. Потенцијалот за злоупотреба, заедно со недостатокот на транспарентност и јасни гаранции, го прави овој план загрижувачки за слободата на печатот. Наместо да ја зајакне демократијата, овој софтвер може да ја ослаби една од нејзините основи—независните медиуми. Неопходно е новинарите, граѓанското општество и јавноста будно да ги следат и оспоруваат иницијативите кои ја загрозуваат независноста на медиумите.