Тодор Гаџев – чуварот на историјата на македонските Бугари во Америка

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

Тодор Гаџев – чуварот на историјата на македонските Бугари во Америка

03 септември 2025

• од Станча Јаќимовски

Тодор (Theodore) Гаџев е еден од ретките луѓе кои својот живот го посветиле на истражување и зачувување на историјата на македонската и бугарската емиграција во Северна Америка. Роден во Детроит во семејство на верни членови на Македонската патриотска организација (МПО), тој уште од најмали нозе ја носи одговорноста да ја продолжи мисијата започната од неговиот татко, д-р Иван Гаџев.

Корени исполнети со жртви

Семејната историја на Гаџевите е длабоко вградена во борбите на Внатрешната македонска револуционерна организација (ВМРО).

Неговиот дедо, Илија Тодоров Гаџев, бил учител и активен член на ВМРО во Неврокоп. Во 1944 година, комунистичкиот режим во Бугарија го погубил и го закопал во масовна гробница.
Неговиот друг дедо, Христо Христов, учествувал во Илинденското востание и подоцна служел во бугарската војска во Првата светска војна

Бегство од режимот и нов живот во Америка

Таткото на Тодор, д-р Иван Гаџев, поради прогони и конфискација на семејниот имот бил третиран како „непријател на државата“. Во 1968 година успеал да избега преку грчката граница и по шест месеци во бегалски камп во Лаврион, со помош на отец Георги Николов, пристигнал во Детроит.

Во САД изградил успешна кариера како ветеринар, основал најголема ветеринарна болница во регионот и со тоа создал финансиска стабилност за идниот Институт.

Институтот „Илија Тодоров Гаџев“ – светско богатство

Во 1976 година д-р Иван Гаџев го основал Научниот институт „Св. Климент Охридски“ во Детроит, кој подоцна бил преименуван во Институт за историја на бугарската емиграција во Северна Америка „Илија Тодоров Гаџев“ (IHBENA).

Денес Институтот е ризница со:

над 1 милион страници архивски документи,
ретки книги за „Македонското прашање“ и Балканот,
оригинални весници и списанија печатени во дијаспората,
лични предмети и артефакти од црковниот и културен живот на емигрантите

Преселба во Гоце Делчев

По падот на комунизмот во 1989 година, семејството Гаџев донело одлука архивата да се пренесе во Бугарија. Во 2000 година во Гоце Делчев била изградена нова зграда од 650 квадратни метри, а во 2004 таму биле префрлени над 60 тони материјали од САД

Современи предизвици и идни проекти

По смртта на д-р Иван Гаџев во 2017 година, Институтот се соочува со финансиски и организациски проблеми. Тодор Гаџев продолжува да работи на негово зачувување, преговарајќи со бугарската држава и соработувајќи со универзитети и научни институции.

Најзначајниот тековен проект е републиката на „Македонскиот алманах“ од 1940 година, познат и како „Црвената книга“ на МПО, кој ќе биде достапен и во англиски превод – важен чекор за новите генерации и светската академска јавност

Пораката на Тодор Гаџев

„Не ја губете врската со генерациите што пред нас дојдоа во Северна Америка, многумина преку големи страдања и жртви. Само така нивните имиња и дела никогаш нема да бидат заборавени,“ вели Гаџев