Видео од 1942: Кумановскиот војвода Крсто Лазаров бил дел од бугарските официјални прослави

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

Видео од 1942: Кумановскиот војвода Крсто Лазаров бил дел од бугарските официјални прослави

10 декември 2025

• од Станча Јаќимовски

Архивска видеоснимка од 1942 година, која неодамна повторно се појави во јавноста, фрла ново светло врз историјата на македонскиот револуционерен процес и врските на дел од ВМРО-дејците со тогашната бугарска држава. На снимката јасно се гледа како кумановскиот војвода Крсто Лазаров учествува на свеченост организирана во негова чест од бугарските власти – настан кој со децении беше целосно отсутен од македонскиот јавен и образовен простор.

Видео-сведоштво што го менува контекстот

Снимката, направена во време кога Бугарија ја администрирала територијата на Вардарска Македонија, прикажува масовен собир, народни ора, говори и церемонија што има јасни обележја на државна организација. Крсто Лазаров, познат по својата долгогодишна дејност како војвода на ВМРО во Кумановско, стои во првите редови опкружен со официјални лица и поранешни соборци.

Ова визуелно сведоштво, заедно со зачуваните новински извештаи и фотографии, укажува дека Лазаров не само што бил препознаен од бугарската администрација, туку и јавно чествуван како револуционер со повеќедецениски стаж во борбата.

Како го доживувале ВМРО-дејците овој период?

За голем дел од револуционерите од првата половина на XX век, бугарската држава претставувала сојузник, а не окупатор. Нивните сведоштва, мемоари и јавни настапи укажуваат дека тие ја гледале бугарската администрација како продолжение на стремежот за национално и политичко ослободување.
Видеото од 1942 година е едно од ретките автентични материјални докази што го потврдува ова гледиште.

Сцените од прославата

На снимката се гледа:

– пристигнување на бројни жители од Кумановско и околните села;
– поставени знамиња и свечена музика;
– возрасни борци и симпатизери кои му честитаат на Лазаров;
– народна трпеза, оро и веселби кои го заокружуваат настанот.

Присутните ја опишуваат прославата како „чест за четириесетгодишната борба на војводата“, а некои интервјуа во видеото споменуваат дека „слободните Бугари од Кумановско организираат народно веселие“ – зборови кои денес изненадуваат поради нивната спротивставеност со современиот македонски наратив.

Зошто ова видео беше скриено од историјата?

По завршувањето на Втората светска војна и воспоставувањето на новата државна идеологија, ВМРО-дејците што соработувале со бугарската администрација биле претставувани како противници на новиот поредок. Историската интерпретација се прилагодила на новите политички услови, а видеоснимки како оваа – кои го документираат блискиот однос помеѓу револуционерите и бугарската држава – биле маргинализирани.

Во тој контекст и самата фигура на Крсто Лазаров исчезнува од јавната историја, особено имајќи ја предвид неговата трагична судбина кон крајот на 1944/45 година, кога е ликвидиран без суд.

Ново поглавје за откривање на заедничката историја

Видеото од 1942 година не служи за создавање нови митови, туку за разбирање на постојната сложена историја. Снимката е ретко визуелно сведоштво дека дел од македонските револуционери ја доживувале бугарската државна присутност како поддршка, а не како окупација – гледиште што денес речиси и да не е застапено во јавните источници.

Нејзиното повторно појавување претставува значаен чекор кон отворање на темата за заедничката историска меморија меѓу Македонија и Бугарија.