Вкусот зближува: Македонци и Бугари се зближуваат со иста софра

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

Вкусот зближува: Македонци и Бугари се зближуваат со иста софра

11 мај 2025

• од Гоце Кически

Кога ќе седнеме на трпеза со соседите од источната страна на Осоговијата, веднаш забележуваме колку вкусовите ни се блиски, а притоа не мораме да се навраќаме на османлискиот кулинарски пласт што го дели целиот Балкан. Нашите и бугарските јадења имаат свои „домашни“ корени — во планинските манастирски кујни, селските фурни и градските пазари каде што доминираат житото, гравот, сирењето и пиперката.

Салатата како мерка за пријателство

Шопската салата се смета за национален симбол во Бугарија, но и кај нас ретко има мени без свежи домати, краставици, печена пиперка и рендано овчо сирење. Разликата е суптилна: во Софија ќе ја залеат со благ оцет, а ние почесто со лимонов сок и покрупни парчиња сирење. Во двата случаи, салатата служи како брз „анализатор“ на квалитетот на локалното сирење.

Печена пиперка — „круна“ на есенските софри

Ако кај нас есенската миризба е ајварот, во Бугарија истото е лутеницата. И двете се подготвуваат со печени црвени пиперки, но македонскиот ајвар е помазен и доминира пиперката, додека лутеницата содржи домати, моркови и понекогаш модар домат, па е погруба по текстура. Двата намаза се варосуваат со масло и се затвораат во тегли како да се „фотографирана“ есен за долгата зима.

Гравот обединет во две рецепти

Нашето тавче-гравче во земјена тава е без конкуренција, но бугарската монашка традиција ја носи боб чорбата — чиста супа од бел грав зачинета со сушена пиперка и нане. И двете јадења се постни, се готват бавно и се мерат по тоа колку „гравчето се смекнало“. Очигледната разлика е што ние го запекуваме гравот за карамелизиран капак, а кај источниот сосед супата останува потечна, често сервирана со леб од ржан квасец.

Лиснати пити без империјални траги

Зелникот е нашата гордост — тенки кори рачно тегнати и спирално свиткани со полнеж од млад кромид, блитва или праз. Во Бугарија, неговата „роднина“ е баницата (особено видот со спанаќ или младо сирење), но таа се прелива со јајца и кисело млеко за полнабавен вкус. Во двете земји, овие пити се задолжителни на поголеми семејни собири и најчесто се печат во округли тепсии за лесно делење на триаголници.

Бело сирење во глинен ќуп

Бугарското „сирене по шопски“ има постари браќа во нашето „сирење во фурна“ и „сирење на жар“. Сите варијанти го слават белото зрело сирење, кое се топи во сопствена сурутка, обложено со домат или јајце. Разликата често се сведува на зачини: оригано и лук кај нас, свеж магдонос и лута пиперка во Софија.

Велигденски плетеници

За Велигден, и двете трпези мирисаат на слатки, плетени лебови: кај нас козинјак, кај нив козунак. Во тестото обете додаваат јајца, млеко, шеќер и кора од лимон, но Бугарите речиси секогаш мешаат суштински рум-натопени суви грозја, додека ние додаваме сусам или крупен шеќер горе-долу по вкус на баба. Традицијата налага да се плете во три или шест прамени — симбол на заедништвото на семејството.

Од традиција до модерна гастро-турa

Weekend-турите „од тавче до боб“ веќе стануваат хит: тргнуваме од Делчево на тавче-гравче, преминуваме во Благоевград на шопска и лутеница, а завршуваме со заедничка работилница за зелник и баница. Локалните туристички организации веќе подготвуваат заедничка апликација до ЕУ за географска заштита на ајварот и лутеницата како крос-гранично нематеријално наследство. Трпезата, изгледа, уште еднаш ќе биде дипломатијата што најлесно ни обединува со соседите.