Албанскиот пред македонскиот: Дебата во јавноста за редоследот на јазиците на новата спомен-плоча во Скопје

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

Албанскиот пред македонскиот: Дебата во јавноста за редоследот на јазиците на новата спомен-плоча во Скопје

26 јули 2026

• од Темелко Тошев

Во срцето на Старата скопска чаршија денеска свечено беше откриена спомен-плоча во чест на истакнатиот полски урбанист и архитект, Адолф Циборовски. Настанот претставува признание за неговиот исклучителен и значаен придонес во зачувувањето на едно од највредните културно-историски обележја на главниот град во периодот на обновата по катастрофалниот земјотрес.

На свеченоста, покрај внуката на Циборовски и претставниците на Полската амбасада, присуствуваа и високи државни и локални претставници, меѓу кои градоначалникот на Град Скопје, Орце Ѓорѓиевски, и првиот заменик-претседател на Владата и министер за животна средина и просторно планирање, Изет Меџити.

Визијата на Циборовски: Традиција пред целосна модернизација

Како што истакна градоначалникот Ѓорѓиевски во своето обраќање, по разорниот земјотрес во 1963 година, при креирањето на новата визија за Скопје, токму Адолф Циборовски бил еден од најистакнатите меѓународни експерти кој бескомпромисно се залагал Старата скопска чаршија да не биде срушена, туку да остане нераскинлив дел од градското ткиво.

„Во време кога постоеле идеи историското јадро да биде заменето со целосно модерни градби, тој ја бранел визијата дека Скопје мора да се развива, но истовремено да ги зачува својата историја, традиција и препознатливост. Чаршијата е историја, култура, паметење и жив идентитет на Скопје. Наша обврска е да ја чуваме и да им ја оставиме на идните генерации како сведоштво за градот кој знае да се развива, но никогаш не ги заборава своите корени“, потенцираше Ѓорѓиевски, опишувајќи го поставувањето на плочата како мал, но многу значаен чин на благодарност.

Контроверза со јазиците: Албанскиот пред македонскиот јазик

И покрај благородната цел на настанот, вниманието на јавноста беше привлечено од еден конкретен детаљ кој покренува сериозни прашања за почитувањето на законите во државата. Имено, текстот на новооткриената спомен-плоча е испишан прво на албански, а потоа на македонски јазик.

Овој потег веднаш ги отвори прашањата: Дали ваквиот редослед е уставен и кој јазик според законите треба да биде напишан прв?

Правна анализа: Уставот и Законот за употреба на јазиците

Според Амандман VIII на Уставот на Република Северна Македонија, прв службен јазик на целата територија на државата и во нејзините меѓународни односи е македонскиот јазик и неговото кирилско писмо. Друг јазик кој го зборуваат најмалку 20% од граѓаните (албанскиот) исто така е службен јазик, но во рамките утврдени со закон.

Законот за употреба на јазиците јасно и прецизно го регулира редоследот на испишување на јазиците. Според законските одредби, кога натписите, таблите, спомен-обележјата и називите на институциите се двојазични, македонскиот јазик и неговото кирилско писмо задолжително се испишуваат први (најгоре или од левата страна), а веднаш по него се испишува јазикот што го зборуваат најмалку 20% од граѓаните и неговото писмо.

Оттука, поставувањето на албанскиот јазик пред македонскиот на официјална спомен-плоча во јавен простор претставува директно прекршување на Уставот и на Законот за употреба на јазиците. Македонскиот јазик, како примарен службен јазик и столб на државноста, според позитивните законски прописи има приоритет во визуелното претставување при двојазични или повеќејазични натписи.

Останува да се види дали надлежните институции, вклучително и Град Скопје, како и Државниот инспекторат за употреба на јазиците, ќе реагираат на овој пропуст и ќе побараат усогласување на спомен-плочата со законите на Република Северна Македонија.