Северна Македонија мета на антизападни наративи, предупредува Центар за борба против дезинформации

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

Северна Македонија мета на антизападни наративи, предупредува Центар за борба против дезинформации

05 мај 2026

• од Гоце Кически

Северна Македонија остана ранлива на координирани информациски закани, при што анти-НАТО, анти-ЕУ и конспиративните наративи доминираа во дезинформацискиот простор, се наведува во извештајот „Геополитика на информациските закани во Западен Балкан“ на Центар за борба против дезинформации.

Според извештајот, политичкиот контекст во Северна Македонија и понатаму е обележан од нерешени спорови, кревки меѓуетнички односи и фрустрации поврзани со процесот на пристапување кон Европската Унија. Во услови на руската војна против Украина, Западен Балкан повторно се наметнува како стратешки важен регион, каде што НАТО и ЕУ настојуваат да спречат политички вакуум, додека надворешни актери како Русија и Кина се обидуваат да ја искористат стагнацијата и разочараноста од евроинтеграциите.

Извештајот посочува дека дезинформациите во Северна Македонија најчесто биле насочени кон поткопување на довербата на граѓаните во евроатлантските институции. Најзастапените наративи го претставувале НАТО како непријателска, па дури и „терористичка“ организација, како и како најштетно надворешно влијание врз земјата. Овие тврдења често биле поврзувани со војната во Украина, вклучително и со лажни наводи дека воената поддршка за Киев ја „ослабува“ националната одбрана на Северна Македонија.

Анти-ЕУ наративите, исто така, биле широко распространети. Европската Унија била претставувана како неправедна и дискриминаторска, особено во однос на условите за пристапување, уставните измени за вклучување на Бугарите во Уставот. Според извештајот, ваквите пораки ја засилуваат јавната фрустрација и ја хранат перцепцијата дека евроинтеграцијата е или невозможна или непожелна.

Конспиративните теории останале значаен дел од информацискиот простор. Тврдења за кемтрејлс, 5Г и ХААРП се појавувале заедно со пошироки наративи за „недржавни прокси актери“ и странски сили кои наводно ги контролираат домашните процеси. Извештајот посочува и на присуството на анти-родови дезинформации, преку кои западните политики и иницијативите за родова еднаквост се претставувале како закана за традиционалните вредности, семејството и националниот идентитет.

Центарот за борба против дезинформации оценува дека овие информациски закани не се изолирани лажни тврдења, туку дел од поширока стратегија за ерозија на демократската доверба. Со претставување на Западот како слаб, лицемерен или непријателски, дезинформациските кампањи настојуваат да ја намалат поддршката за про-НАТО и про-ЕУ ориентацијата на земјата.

Изборните процеси се идентификувани како особено ранливи. Во извештајот се наведува дека информациската манипулација во Северна Македонија вклучувала и домашни и странски актери, кои често користеле етничко заплашување, теории на заговор и партиски напади. Како пример се наведува референдумот за промена на името во 2018 година, кога интереси поврзани со Русија поддржале кампања за бојкот преку лажни веб-страници и манипулативни содржини со цел да се намали излезноста. Во поновите циклуси, според извештајот, кампањите сè повеќе се потпирале на бот-мрежи, манипулација на социјалните мрежи и медиуми блиски до одредени центри на моќ, кои ширеле непроверени тврдења и однапред ја доведувале во прашање изборната легитимност.

Регулацијата на дигиталните платформи останува сериозен предизвик. Иако компании како Фејсбук, Гугл и Јутјуб имаат политики против штетна содржина, извештајот наведува дека нивното спроведување во Западен Балкан е недоследно и често послабо отколку на поголемите пазари. Голем дел од проблематичната содржина спаѓа во „сива зона“ на политички дезинформации, каде што платформите ретко интервенираат. Дополнително, во регионот недостига транспарентност за тоа како алгоритмите ја засилуваат или ограничуваат видливоста на таквата содржина.

Во исто време, построгата регулација носи и политички ризици. Во регион со искуство на авторитарна контрола, мерките за регулирање на онлајн содржините можат да предизвикаат обвинувања за цензура. Затоа, извештајот ја нагласува потребата од независен надзор, транспарентно спроведување и креирање политики со вклучување на граѓанското општество, во согласност со европските стандарди за човекови права.

Економијата на дезинформации во Северна Македонија и понатаму е поттикната од финансиски интереси. Земјата стана меѓународно позната по претседателските избори во САД во 2016 година, кога Велес беше поврзан со индустрија на „лажни вести“ што генерираше приходи преку кликбејт содржини. Според извештајот, овој модел продолжува да функционира преку сензационалистички портали кои објавуваат фабрикувани или скандалозни содржини за да привлечат публика и приходи од реклами.

Покрај профитно мотивираната дезинформација, извештајот укажува и на политичко и странско финансирање како дополнителни двигатели. Политичките партии, според извештајот, финансирале мрежи на партиски страници на социјалните медиуми, додека странски актери користеле локални посредници и организации за ширење антизападни пораки.

Цнтарот за борба против дезинформации заклучува дека информацискиот простор во Северна Македонија останува изложен на домашна манипулација и странско влијание. Во услови на политичка поларизација и забавен евроинтеграциски процес, дезинформациите остануваат еден од главните инструменти за слабеење на демократската отпорност и поткопување на довербата во евроатлантската интеграција.