АА: Законот за правична и соодветна застапеност не нуди реални гаранции за Албанците

TEMU

#1 Најпродаван артикл

Сет од 5 парчиња заштитник на кабли, прекривка за заштита на кабли од ТПУ, додатоци за заштита на кабли, без батерија, за мобилни телефони, комплет за заштита на податочни линии

4.8 (10276)

54 ден

-73%

206 ден

Купи сега

МАКЕДОНИЈА

АА: Законот за правична и соодветна застапеност не нуди реални гаранции за Албанците

04 јуни 2026

• од Темелко Тошев

Алијанса за Албанците (АА) излезе со остра критика за новиот Предлог-закон за правична и соодветна застапеност, оценувајќи дека тој е целосно променет од првичната верзија, доцни година и пол и не нуди никакви суштински механизми за спречување на злоупотребите при вработувањето.

Според партијата, овој закон бил една од клучните програмски определби на АА во неколку изборни циклуси, а подоцна и дел од програмата на коалицијата ВЛЕН пред изборите во 2024 година. По укинувањето на „балансерот“ од страна на Уставниот суд, носењето на овој закон стана неопходност, а според првичните договори, тој требаше да влезе во собраниска процедура уште во ноември 2024 година.

Игнорирани предлозите на експертите

Од АА потсетуваат дека по нивна иницијатива бил формиран експертски комисија за хармонизирање на законот. Од страна на Арбен Таравари биле делегирани професорите Јетон Шасивари и Мерсим Максути, додека како претставник на Владата и ВЛЕН бил Арбен Фетаи. Целта била верзијата на АА да се прилагоди за да биде прифатлива за владините коалициски партнери.

„Нашата верзија на законот, која требаше да послужи како основа, содржеше многу поконретни и поефективни одредби. Предвидуваше етнички квоти, соодветна застапеност според процентот дури и на раководни позиции, рокови за корекција на недостатокот на застапеност, конкретни мерки за стимулација, како и посебен сектор со јасни надлежности за мониторинг“, посочуваат од партијата.

Првичниот предлог ги обврзувал сите институции да испраќаат годишни извештаи до Собранието и содржел строги санкции за неспроведување, како и механизми за верификација на етничката припадност со казнени мерки за оние кои лажно се изјаснуваат.

Ниту една од овие суштински мерки не се наоѓа во текстот кој е доставен до Собранието во мај 2026 година.

Без санкции и без решение за лажното изјаснување

Главната критика за укинатиот „балансер“ беше токму неможноста да се елиминираат злоупотребите со лажното декларирање на етничката припадност на кандидатите. Сепак, тој механизам не дозволуваше распишување огласи без да се почитува критериумот за правична застапеност.

Според АА, новиот предлог-закон воопшто не го решава овој проблем и содржи само декларативни одредби, без реални гаранции за практична имплементација.

Дури и Венецијанската комисија забележала дека законот не создава доволно институции и механизми. Како резултат на тоа, предвидено е формирање на координативно тело (со претставници од Владата, Комисијата за заштита од дискриминација и Народниот правобранител), но тоа ќе има исклучиво советодавна и мониторинг улога, без моќ да ги обврзе институциите да постапуваат според неговите препораки.

„Законот не содржи казнени мерки. Претставниците на Владата зборуваат за некаква политичка одговорност, но тоа останува само празна декларација бидејќи не е санкционирано во текстот. Закон без санкции ризикува да остане само на хартија и да се претвори во алиби за продолжување на дискриминацијата“, предупредуваат од Алијанса за Албанците.

Меритократијата како параван за субјективност

Дополнителен проблем е што подзаконските акти и методологијата треба да ги донесе Владата во рок од шест месеци, но никаде не е прецизирано што ќе се случи доколку тој рок не се испочитува.

Законот става силен акцент на меритократијата и професионализмот, што АА начелно го поддржува, но предупредува дека тоа не смее да се користи како изговор за нарушување на соодветната застапеност, која е уставна категорија.

„Во член 7 се утврдува дека диференцираниот третман може да се примени само помеѓу кандидати со еднакви квалификации и способности. Дури и кога кандидатите се оценети со исти бодови, процесот на интервјуирање останува субјективен и остава значителен простор за толкување и злоупотреба од страна на комисиите за селекција“, се заклучува во реакцијата.

Ставот на партијата е дека ваквото законско решение не ги адресира суштинските проблеми настанати по укинувањето на балансерот и претставува отстапување од препораките за ефикасна заштита на правичната и соодветна застапеност.